دعا در كتاب و سنت مسيحيان
دعا در كتاب مقدس مسیحیان با دعا در سنت آنها تفاوتي آشكار دارد. در كتاب مقدس دعاهای بسیاری وجود دارد که در همگی آنها مخاطب دعا خداست. در سنت مسيحيان علاوه بر خدا شخصیتهای مقدس مسيحي نيز مخاطب دعا قرار ميگيرند. دعاي زير از كتاب مزامير، یکی از كتب عهد قديم، بازگو ميشود:
خداوندا،
رحمت و عطوفت خود را از من دریغ مکن.
باشد که رحمت تو و حقیقت تو همواره مرا حفظ کند.
بلاهاي بيشماري مرا احاطه كرده است،
و گناهاني كه عدد آنها بيشتر از موهاي سرم هستند بر دوشم سنگيني ميكند،
به گونهاي كه قادر نيستم سرم را بالا بگيرم،
و دلم شكسته است.
خداوندا،
به من رحم كن و مرا نجات ده.
خداوندا به كمك من بشتاب.
دشمنانم را شرمنده و رسوا كن،
و بدخواهانم را دور كن.
و مسخرهكنندگانم را نااميد كن.
باشد كه تمام كساني كه تو را ميجويند،
شادمان گردند،
و كساني كه به نجات تو دل بستهاند،
پيوسته تو را تكبير گويند.
من فقير و نيازمندم،
اما تو ای خداوند به فكر منی.
خدايا،
تو ياور من و منجي من هستي،
تأخير مكن. (مزامير 40:11 تا 40:17)
در انجيل نيز مخاطب دعاهاي عيسی خداست. عيسی در انجیل دعا كردن را اين گونه به پيروان خود آموخته است:
وقتي دعا ميكنيد مانند كافران وردهاي بيمعني تكرار نكنيد. ايشان گمان ميكنند كه با پرگويي سخنشان شنيده ميشود. مانند آنها نباشيد، چون پدرتان قبل از اينكه از او چيزي بخواهيد از نيازهاي شما آگاه است.
پس شما اين گونه دعا كنيد:
اي پدر ما كه در آسماني،
نامت مقدس باد.
ملكوت تو در آسمان و زمين برقرار باد.
نان روزانهي ما را امروز نيز به ما ارزاني دار.
خطاهاي ما را ببخش، ما نيز خطاهاي ديگران را ميبخشيم.
ما را از وسوسهها دور نگه دار و از شيطان حفظ كن.
زيرا ملكوت و قدرت و جلال تا ابد از آن توست.
آمين! (متي 6:7 تا 6:13)
كتاب مقدس كتاب قطوري است و درآن دعاها و نيايشهاي بسياري بيان شده است. در ميان هيچيك از دعاهاي كتاب مقدس، اعم از عهد قديم و عهد جديد، دعايي پيدا نميكنيم كه مخاطب آن افرادی چون آدم و حوا يا مريم و عيسی باشد. اما در سنت مسیحیان چنین دعاهایی فراوان است. متن زیر از دعاهاي پاپ، رهبر مسيحيان كاتوليك جهان، اقتباس شده است و تفاوت ادبيات كتاب مقدس و سنت مسیحی را نشان ميدهد:
اي مادر كليسا،
راه ايمان، اميد و عشق را براي مردم روشن كن. به ما كمك كن تا خود را وقف مسيح كنيم.
اي قلب پاك،
به ما كمك كن تا بر شيطان پيروز شويم، همو كه بهراحتي در دل بشر امروز ريشه ميدواند و سايهاش بر جهان مدرن سنگيني ميكند.
از قحطي و جنگ ما را نجات بده.
از جنگ هستهاي، از كشتارهاي بيشمار، از هر نوع جنگ ما را نجات بده.
از گناه بر عليه جان بشر از آغاز زندگي (سقط جنین؟) ما را نجات بده.
از كينه و تحقير فرزندان خدا ما را نجات بده.
از هر نوع بيعدالتي در جوامع، اعم از ملي و بينالمللي ما را نجات بده.
از آمادگي براي پايمال كردن احكام خدا ما را نجات بده.
از كوشش براي خاموش كردن نور خدا در دل انسانها ما را نجات بده.
از فقدان تشخيص خوب و بد ما را نجات بده.
از گناه بر ضد روح القدس ما را نجات بده.
اي مادر مسيح، اين نالهي آكنده از دردهاي آحاد بشر و جوامع بشري را بپذير. با قدرت روح القدس به ما كمك كن تا بر گناه غلبه كنيم. گناههاي فردي و جمعي. گناه با همهي جلوههايش. (25 مارس 1984)
دعاي زير نيز بخشي از پيام پاپ خطاب به مسيحيان كشورهاي اقيانوسيه است:
اي مريم، اي ياور مسيحيان،
نيازمندانه به تو رو ميكنيم
با چشمهایي عاشق، و دستهایي خالي، و دلهايي مشتاق، …
اي نور تاريكيها،
مردم اقيانوسيه را در ظلمت درياهاي توفاني راهنمايي كن،
تا به ساحل آرامش و روشنايي برسند.
فرزندانت را از بلا حفظ كن
كه امواج سهمگيناند و ما از خانه دوريم.
اي مريم، در عبور از اقيانوسها و بيابانها،
فرزندت را به ما بنمايان
كه بدون او گم ميشويم.
دعا كن كه هرگز سفر زندگي را نبازيم،
كه در قلب و ذهن،
در گفتار و كردار،
در روزهاي پريشاني و آرامش،
همواره به مسيح نگاه كنيم و بگوييم
«اين كيست كه دريا و توفان هم از او فرمان ميبرند؟»
اي بانوي صلح،
كه با تو توفانها آرام ميگيرند،
دعا كن كه در آستانهي هزارهي جديد،
كليساي اقيانوسيه،
در نشان دادن چهرهي باشكوه پسرت قصور نورزد،
تا خدا بر قلب این مردم حكومت كند،
و آنها صلح را در ناجي حقيقي جهان بيابند.
اي ياور مسيحيان، ما را حفظ كن.
اي ستارهي درخشان دريا، ما را هدايت كن.
اي بانوي صلح، براي ما دعا كن. (22 نوامبر 2002)
مسيحيان ميگويند مريم و ساير مقدسان ديني شفيعان ما نزد خدا هستند. بحث شفاعت را جداگانه بررسي ميكنيم، اما واقعيت اين است كه اهل كتاب بسياري از حوايج خود را مستقيماً از مقدسان طلب ميكنند، نه اينكه فقط آنها را واسطهي خود و خدا قرار دهند. پاپ از مريم ميخواهد كه براي مسيحيان دعا كند، اما در عين حال مریم را کسی میداند که توفانها را آرام میکند، و از او ميخواهد كه مسيحيان را از بلا حفظ كند و آنها را هدايت كند.
بنا به قرآن، عيسی به مردم نگفته است كه غير از خدا او و مادرش را به خدايي بگيرند. بنا به انجیل، عيسی حتي در مقابل تمجيدهاي عادی مردم از او و مادرش، آنها را به سمت خدا و کلام او دعوت میکرد:
عيسی مشغول سخن
گفتن بود كه زني از ميان جمعيت فرياد زد: خوشا به سعادت مادري كه تو را زاييد و شير
داد.
عيسی گفت: بله، اما خوشبختتر كساني هستند كه كلام خدا را ميشنوند و به آن عمل
ميكنند. (لوقا 11، 27-28)
در «کلام خدا»، مخاطب دعا همواره خداست. اما در سنت مسیحیان، میتوان از عیسی و مریم و سایر مقدسان نیز حوایج خود را طلب کرد. سنت اهل كتاب با كتاب خودشان هماهنگ نيست، و قرآن چهارده قرن پيش به اين ناهماهنگی اعتراض كرده است. بخشی از انتقادات مسیحیان پروتستان به کاتولیکها همان انتقادات قرآن است. مسیحیان پروتستان دعا به درگاه غیر خدا را جایز نمیدانند، هرچند آنها نیز در بعضی اعتقادات غیرتوحیدی همچون تثلیث با کاتولیکها مشترک هستند. مسیحیان پروتستان این گونه دعا میکنند:
اي پدر ما كه در آسماني،
نامت مقدس باد.
ملكوت تو در آسمان و زمين برقرار باد.
نان روزانهي ما را امروز نيز به ما ارزاني دار.
خطاهاي ما را ببخش، ما نيز خطاهاي ديگران را ميبخشيم.
ما را از وسوسهها دور نگه دار و از شيطان حفظ كن.
زيرا ملكوت و قدرت و جلال تا ابد از آن توست.
در نام عیسی مسیح (تقریباً یعنی: به حق عیسی مسیح)،
آمين!
در کتاب مقدس، همین اشارهی کوتاه هم به نام عیسی در پایان دعاها دیده نمیشود.